Het Klimaatakkoord: maatschappelijke afspraken voor het 49%-doel

De onderhandelingen voor het Klimaatakkoord begonnen in het voorjaar van 2018. Na ruim een jaar onderhandelen lag in de zomer van 2019 een pakket met afspraken op tafel.

het Klimaatakkoord

Met 239 pagina’s is het Klimaatakkoord een lijvig document. Het bevat meer dan 600 afspraken die moeten bijdragen aan het realiseren van het 49%-doel. Hieronder is per sector een samenvatting van de afspraken weergegeven.

Om de doelen uit het Klimaatakkoord goed te snappen, is het handig om te weten hoe de verschillende eenheden werken.

Technische Praat met de Klimaat Veelvraat

megatonnen, petajoules en gigawatturen

Ja ik heb toch even een puntje van feedback: er worden teveel eenheden gebruikt. Megatonnen, petajoules, gigawatturen: kan je er niet gewoon eentje gebruiken?

Ik probeer het zo simpel mogelijk voor je te maken, maar je kan appels niet met peren vergelijken. Of dat kan eigenlijk wel best goed #teamperen, alleen is het zo lastig om met peren appeltaart te maken. Mocht je daar wel een recept voor hebben, hoor ik het graag.

Ik vind dit een vrij slechte metafoor eigenlijk.

Fair enough. Wat ik probeerde te zeggen, is dat je voor de verschillende onderwerpen andere grootheden nodig hebt.

Welke grootheden heb je nodig in deze verdieping?

Dit zijn er drie: (1) massa voor uitstoot; (2) vermogen voor hoeveel energie per tijdseenheid wordt geleverd en (3) energie voor de totale geleverde energie.

Massa voor uitstoot? Is CO₂ zo zwaar dan?

Nee, CO₂ weegt 1,964 gram per liter. Het is een gas en daarom heeft het massa. Omdat er veel uitstoot is, hebben we een vrij grote eenheid nodig: megatonnen. Dit is 1 miljoen miljoen gram, of 1 miljard kilogram, of 1 miljoen ton.

Volgens mij snap ik dit. Maar ik vind vermogen en energie altijd veel te verwarrend, dus zullen we die overslaan?

Nee, het is juist belangrijk om het verschil te weten! Laten we een schitterende windmolen als voorbeeld nemen.

Een van de grootste windturbines ter wereld, de Haliade-X, heeft een vermogen van 12 megawatt. 1 Watt is hetzelfde als een joule (energie) per seconde (tijd). De Haliade-X kan dus per seconde 12 megajoule aan energie opwekken.

Nu waait het niet elke dag en kan de windmolen om andere technische redenen ook niet altijd alle potentiële energie leveren. Alsnog levert de Haliade-X zo’n 67 gigawattuur energie per jaar, wat voldoende is voor de energiebehoefte van 16.000 huishoudens.

Eerst drukte je energie uit in joule en hierna in gigawattuur. Wat is het verschil?

De eenheden zijn anders, maar het gaat allebei om energie. We hebben voor energie verschillende eenheden bedacht: wattuur (vaak gebruikt voor elektrische energie) joules (voor allerlei type energie) en calorieën (vaak gebruikt bij voeding). Hartstikke handig voor als je op één onderwerp focust, beetje verwarrend voor normale stervelingen.

Maar als energie altijd hetzelfde is, hoe laad ik dan mijn telefoon op met de (halflege) zak chips die naast mij ligt?

De batterijcapaciteit van een iPhone 14 is 12.68Wh. Een 200 grams Lay’s Chips natural bevat 508 kcal. Als we het uitdrukken in joules, heeft de iPhone 45648 joules aan energie en een zak chips 2125472 joules. Klinkt als een mogelijkheid om de energie van de (overgebleven) chips over te zetten naar je telefoon, alleen missen we wel een werkend snoertje om de energie te transporteren. Wordt dus lastig, vrees ik voor je.

Jammer, het was het proberen waard.

Zeker! Hopelijk heb je nog wel genoeg energie over om door te lezen in dit hoofdstuk.

elektriciteit

Opgave

Reduceren van 20,2 megaton aan broeikasgassen

Oplossing

Opwekken van hernieuwbare elektriciteit op zee en op land

Doelen

Wind op zee produceert 49 terawattuur elektriciteit in 2030

Hernieuwbare elektriciteit op land produceert 35 terawattuur in 2030

Overige afspraken

Opwekken van hernieuwbare elektriciteit op land gebeurt op een techniekneutrale manier en met een regionale aanpak (regionale energiestrategieën)

Het kabinetsvoornemen om gebruik van kolen voor de opwekking van elektriciteit te verbieden, maakt geen onderdeel uit van de bijdrage van de sectortafel Elektriciteit, maar telt wel mee voor de 20,2 megaton opgave.

Kostenreductie, opschaling, sneller bouwen, ruimtelijke inpassing en integratie in het energiesysteem zijn essentiële voorwaarden voor het succes van grootschalige productie van hernieuwbare elektriciteit

elektriciteit

gebouwde omgeving

Opgave

Reduceren van 3,4 megaton aan broeikasgassen

Oplossing

Verminderen of elimineren van aardgasverbruik in woningen en in de dienstensector

door het

Aanleggen van warmtenetten in gebieden met dichte bebouwing, veel hoogbouw en veel woningen van voor 1995

Toepassen van volledige elektrische warmtevoorziening in nieuwe huizen en in ruim opgezette wijken

Gebruiken van het aardgasnet voor groen gas of waterstof

Isoleren van gebouwen en een hybride gasketel als tussenoplossing te gebruiken

Doelen

Verduurzamen van 1,5 miljoen bestaande woningen voor 2030

Realiseren van 1 megaton reductie in de dienstensector

Geen aardgasaansluiting voor nieuwbouwwoningen meer

Produceren van 40 petajoule duurzame warmte voor 2030

Overige afspraken

Per wijk wordt gekeken naar de beste aanpak, waarbij uiterlijk in 2021 de volgorde en tijdspad voor het verduurzamen van wijken bekend is

woonlastenneutraliteit is een uitgangspunt

Aandacht voor standaardisering van duurzame oplossingen om sneller te kunnen opschalen

Er komt een leidraad met objectieve informatie over de opties voor verduurzaming

industrie

Opgave

Reduceren van 14,3 megaton aan broeikasgassen

Oplossing

Zes opties: (1) proces efficiëntie, (2) energiebesparing, (3) CO₂-opslag (ccs), (4) elektrificatie, (5) gebruik van blauwe en groene waterstof en (6) versnelling van circulariteit

CO₂-heffing voor industrie stimuleert het reduceren van emissies

Overige afspraken

Regionale aanpak met industrieclusters (Rijnmond/Moerdijk, Noordzeekanaalgebied, Noord-Nederland, Chemelot en Zeeland) waar de meeste van de 300 industriële bedrijven actief zijn

Voor CCS wordt de zeef, plafond en horizon gebruikt.

zeef

CCS mag alleen worden gesubsidieerd op plekken waar op dat moment geen aantoonbare kosteneffectieve alternatieven zijn

plafond

Maximaal 7,2 megaton CCS wordt gesubsidieerd

horizon

Na 2035 wordt er geen SDE+-beschikking meer afgegeven voor CCS-aanvragen, met een uitzondering van CCS-projecten die negatieve emissies realiseren.

industrie

mobiliteit

Opgave

Reduceren van 7,3 megaton aan broeikasgassen

Oplossing

Vier pijlers: (1) duurzame energiedragers, (2) elektrisch vervoer, (3) duurzame logistiek en (4) duurzame personenmobiliteit.

Doelen

duurzame energiedragers

duurzame

energie

dragers

Beschikbaarheid van 27 petajoule aan hernieuwbare brandstoffen voor 2030

Er zijn 300.000 brandstofcel-voertuigen in 2030

Alle ov-bussen zijn emissievrij in 2030

50% van de taxi’s zijn emissievrij in 2025

Doelen

elektrisch vervoer

elektrisch

vervoer

Nieuwverkoop van personenauto’s is 100% emissieloos in 2030

Er zijn 1,8 miljoen laadpunten in 2030

Doelen

duurzame logistiek

duurzame

logistiek

Er komen emissievrije OV-bussen, bouwvoertuigen en mobiele werktuigen

Er komen emissievrije zones in de stad

Focus op ketenoptimalisatie voor het reduceren van emissies

Doelen

duurzame personenmobiliteit

duurzame

personen

mobiliteit

8 miljard zakelijke kilometers minder in 2030

Aanleggen van betere fietssnelwegen

Stimuleren van duurzamere vormen van zakelijke mobiliteit

landbouw & landgebruik

Opgave

Reduceren van 3,5 megaton aan broeikasgassen

Oplossing

Maatregelen binnen vijf thema’s: (1) veehouderij, (2) veenweidegebieden, (3) landbouwbodems, (4) bomen, bos en natuur en (5) glastuinbouw

Doelen

veehouderij

Streven naar een klimaatverantwoorde zuivelsector en een energieneutrale melkveehouderij in 2030 door:

Minder methaanemissies van mest

Bodem- en energiemaatregelen

Minder import van eitwitrijk krachtvoer

Voor 2030 neemt de varkenssector de volgende maatregelen:

Sanering varkenshouderijen

Emissiearme stalsystemen

Verkleinen en sluiten van nutriëntenkringlopen in het veevoer

Duurzaam varkensmestgebruik

Energieopwekking, energiebesparing en –vergroening

Doelen

veenweidegebied

veenweide

gebied

Verhogen zomerwaterpeil

natte teelten

Omzetten van landbouwgrond naar natuur

Doelen

landbouwbodems

landbouw bodems

Verhogen van het organisch stofgehalte

Verminderen van lachgas in landbouwbodems

Doelen

bossen, bomen en natuur

Voorkomen van ontbossing

Vergroten koolstofvastlegging in bestaande natuurgebieden

Uitbreiden van bos en landschap

Versterken van koolstofvastlegging in de keten door materialen die vrijkomen bij beheer van groene ruimtes te gebruiken

Doelen

glastuinbouw

Meer gebruik maken van restwarmte

Stimuleren van energiezuinige elementen in kassen

Benutten van aardwarmte

Moderniseren van ongeveer 300 hectare kassen per jaar

landbouw & landgebruik

Staat het in het Klimaatakkoord of heb je het Ergens Anders Gehoord?

Het Klimaatakkoord bevat meer dan 600 afspraken. Deze afspraken zijn zeer verschillend, zowel qua onderwerp als hoe concreet ze zijn.

In de quiz kom je verschillende klimaatafspraken tegen. Echter, deze komen niet allemaal uit het Klimaatakkoord. Weet jij welke in het Klimaatakkoord staan?

[ld_quiz quiz_id="13514"]

van Klimaatakkoord naar Klimaatplan

Het Klimaatakkoord was een maatschappelijk akkoord wat afspraken bevatten tussen bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties. Het akkoord gaf invulling aan de opgave van de regering Rutte-III om de uitstoot in 2030 met 49% te reduceren.

De regering moest, conform de Klimaatwet, met een Klimaatplan komen waarin de hoofdlijnen van het klimaatbeleid voor tien jaar werden beschreven. In april 2020 werd dit plan gepresenteerd.

Het Klimaatplan is grotendeels gebaseerd op de afspraken uit het Klimaatakkoord, maar bevat ook beleid dat (1) al bestond; (2) uit het regeerakkoord kwam en (3) volgde uit Europese verplichtingen.

Zie hieronder wat de belangrijkste pijlers per sector zijn in het Klimaatplan.

Elektriciteit

Inzet op 70% hernieuwbare elektriciteitsproductie in 2030.
- Opwekken van 49 terawattuur windenergie op zee
- Opwekken van 35 terawattuur (grootschalige) hernieuwbare energie (wind en zon) op land
- Opwekken van 10 terawattuur aan kleinschalige hernieuwbare elektriciteit, afkomstig van bijvoorbeeld particuliere zonnepanelen
- Waarborgen van leveringszekerheid
- Investeren in voldoende elektriciteitsinfrastructuur
Instrumenten
- Gebruik van kolen voor het produceren van elektriciteit wordt vanaf 2030 verboden
- Er komt een nationale en geleidelijk oplopende minimumprijs CO₂-prijs voor elektriciteit in aanvulling op het EU ETS
- De SDE++-subsidie blijft beschikbaar voor hernieuwbare elektriciteitsprojecten tot en met 2025

Gebouwde omgeving

De belasting op aardgas neemt toe, die op elektriciteit af
Er komen nieuwe financieringsopties, waaronder gebouwgebonden financiering en een warmtefonds met voorfinanciering voor iedereen
Nemen van maatregelen om huurwoningen van corporaties en particuliere woningeigenaren versneld te verduurzamen
Verduurzamen van de dienstensector
Realiseren van voldoende duurzaam warmteaanbod

Industrie

Aanpassen van Wet Milieubeheer, zodat zowel maatregelen voor energiebesparing als duurzame energieopwekking kunnen worden genomen
Er komt een nationale CO₂-heffing om de 14,3 megaton emissiereductie in 2030 te waarborgen
Er komt subsidie voor CO₂-reducerende maatregelen

Landbouw & Landgebruik

Reduceren van emissies in de veehouderij
Reduceren van emissies en CO₂-opslag door slim landgebruik.
Verduurzamen van de glastuinbouw
Focus op voedselconsumptie en voedselverspilling

Mobiliteit

Stimuleren van het gebruik van duurzame energiedragers
Stimuleren van elektrisch (personen)vervoer om 100% emissieloze nieuwverkoop van personenauto’s in 2030 te realiseren
Verminderen van 8 miljard zakelijke (auto)kilometers in 2030
Verduurzamen van de logistiek
Nationaal beleid voor de scheep- en luchtvaart

een nieuwe ambitie dient zich aan

We kennen nu de oorsprong van het 49%-doel en welke maatregelen waren afgesproken om dit te bereiken. Echter, na van het Klimaatakkoord hebben er veel nieuwe ontwikkelingen plaatsgevonden. Een belangrijke verandering is een hogere ambitie: van 49% naar 55% emissiereductie. Ontdek in het volgende hoofdstuk hoe dit nieuwe doel tot stand kwam.

Nu al nieuwsgierig of we op schema liggen om 49% emissiereductie te halen? Ga dan gelijk naar hoofdstuk 5!