De acht uitdagingen van complexe beslissingen

We leren slecht hoe we beslissingen moeten nemen. Het is geen vak op school, verplichte cursus op werk of standaard in je opvoeding. Dit is jammer, want je moet dagelijks over van alles oordelen. En zeker bij complexe beslissingen is het fijn om te weten hoe je een goede afweging maakt.

voorbeelden van complexe beslissingen

Je hoeft niet bij elke beslissing te leren hoe je deze precies neemt. Zoals je nu weet, kan je in principe op Systeem 1 vertrouwen. Op basis van patronen en gewoontes maak je vaak een goede keuze. Maar bij complexe beslissingen wordt het wel relevant, want Systeem 1 is niet goed in staat om deze te nemen. Complexe beslissingen vragen dus om activatie van Systeem 2.

Hieronder zie je een aantal voorbeelden van lastige vragen. Weet jij hoe je in deze situaties een goede keuze kan maken?

Waar kan ik het beste gaan wonen?

Moet ik van baan of studie wisselen?

Welke partner past het beste bij mij?

de acht uitdagingen van complexe besluiten

Complexe beslissingen kunnen over vele verschillende onderwerpen gaan. Toch hebben ze vaak vergelijkbare uitdagingen. Steven Johnson identificeert in zijn boek ‘Farsighted’ acht primaire factoren die complexe beslissingen zo lastig maken. Ontdek in de tabel hieronder welke dit zijn en welke voorbeelden er zijn van (meerdere) complexe beslissingen in de stemming:

Meerdere variabelen spelen een rol

Voorbeeld uit ‘De Stemming’

Hoe Premier Meer moet reageren op de ontsnapping hangt af van vele zaken. Denk bijvoorbeeld aan steun in haar coalitie, feiten over de gebeurtenis en meningen van partijgenoten.

Je hebt een volledige analyse nodig vanuit meerdere invalshoeken

Voorbeeld uit ‘De Stemming’

De talkshowhost probeert om Bastaard de ontsnapping vanuit meerdere invalshoeken te laten bekijken. Echter, Bastaard blijft volharden in haar vooroordeel dat Premier Meer weg moet.

Je wordt gedwongen de toekomst te voorspellen

Voorbeeld uit ‘De Stemming’

Knoflook deelt het nieuwsbericht uit het buitenland en uit zijn zorgen dat zo’n situatie ook hier kon gebeuren. Vervolgens verschilt hij met Premier Meer van mening wat dit betekent in de toekomst.

Ze bevatten verschillende niveaus van onzekerheid

Voorbeeld uit ‘De Stemming’

De Boom stelt nieuwe wetgeving voor om toekomstige ontsnappingen te voorkomen. Hiermee probeert hij op verschillende zaken die kunnen gebeuren te anticiperen, maar Premier Meer deelt hoe de voorgestelde wetgeving de nieuwe ontsnapping niet had kunnen voorkomen.

Er zijn vaak tegenstrijdige doelen

Voorbeeld uit ‘De Stemming’

Rugstreep moet kiezen tussen het in stand houden van de coalitie of betrouwbaar blijven bij zijn achterban. Hij kan ze niet allebei krijgen, er moet een keuze tussen worden gemaakt.

Het noodzaakt oplossingen te bedenken die er nog niet zijn.

Voorbeeld uit ‘De Stemming’

Voorzitter Spring moet beslissen hoe om te gaan met een foute gelopen stemmingsprocedure, waarvoor geen handleiding is. Uiteindelijk neemt hij een beslissing hoe dit op te lossen, al is dit geen juiste.

Je bent kwetsbaar voor fouten van Systeem 1

Voorbeeld uit ‘De Stemming’

Elke karakter wat centraal staat heeft last van vooroordelen. Hiermee vallen ze allemaal voor de fouten die Systeem 1 maakt.

Falen van collectieve intelligentie ligt op de loer

Voorbeeld uit ‘De Stemming’

Elk lid van de oppositie vindt bevestiging dat Meer weg moet door de steun van de anderen. De groep wordt alleen niet slimmer van elkaar, maar valt in dezelfde valkuil.

de acht uitdagingen van complexe beslissingen

vooroordelen en complexe beslissingen

In het vorige hoofdstuk heb je gezien hoe de interactie tussen Systeem 1 en 2 kan leiden tot vooroordelen. Het bovenstaande overzicht laat ook zien hoe fouten van Systeem 1 het lastig maken om goede complexe beslissingen te nemen. Hiervan zijn een aantal voorbeelden te noemen:

Als je een keuze moet maken met meerdere variabelen, heb je de neiging om er één als belangrijkste richtpunt te nemen (‘referentie-effect’). Je baseert je beslissing voornamelijk op deze variabel en hecht minder waarde aan de anderen.

Systeem 1 werkt niet goed bij zeldzame situaties. Vaak wordt er óf te veel waarde aan gehecht, vooral bij opvallende situaties, óf ze worden helemaal vergeten, als ze te onwaarschijnlijk worden geacht. Een keuze voor de echte waarde van zeldzame situaties kan niet door Systeem 1 worden gemaakt.

We hechten meer waarde aan variabelen die we kennen dan die we niet kennen. Aangezien complexe beslissingen ook gekenmerkt worden door onzekerheid, is dit een gevaarlijk vooroordeel.

De overschatting van je eigen gelijk (‘Dunning-Kruger effect’). Er is een hoge correlatie tussen goede besluitvorming en de bereidheid om onzekerheid te erkennen en zelfs te omarmen.

Een belangrijke factor die je beslissing ook beïnvloedt is tijdsdruk. Wanneer je onder druk staat, ben je minder geneigd om je mentale model van Systeem 1 te bevragen. Het voelt ongemakkelijk om te vertragen en hulp in te roepen van Systeem 2, omdat het niet fijn is om onder druk je intuïtie te bevragen. Tijdsdruk maakt complexe beslissingen dus extra lastig.

Hoe psychologen Kahneman en Tversky hun eigen vooroordelen bedwongen

In het boek ‘The Undoing Project’ beschrijft Michael Lewis de relatie tussen psychologen Daniel Kahneman en Amos Tversky. Deze psychologen zijn wereldberoemd geworden door hun werk over (onder andere) vooroordelen.

Een van de interessante dingen aan hun succesvolle samenwerking is dat ze totaal andere persoonlijkheden hadden. Kahneman was pessimistisch, Tversky optimistisch. Kahneman dacht altijd dat hij fout zat, Tversky juist goed. Kahneman was slordig, Tversky niet. Daarom was het voor observanten soms ook lastig te begrijpen hoe deze psychologen goed konden samenwerken.

Lewis laat zien dat er ook overeenkomsten waren. Ze konden bijvoorbeeld goed met elkaar lachen en waren beiden op zoek naar simpele, krachtige waarheden. Een succesvolle werkdag kon voor Kahneman en Tversky betekenen dat ze het over een volledige zin eens waren. Dankzij hun intense samenwerking op dagelijkse basis, het uitdagen van elkaars impulsen en toewijding aan de wetenschappelijke methode, wisten ze uiteindelijk invloedrijke werken in de psychologie te produceren.

van theorie naar toepassing

Nu weet je beter in welke situaties je beter de hulp van Systeem 2 kan inschakelen. Complexe beslissingen kunnen beter niet worden genomen door Systeem 1 en bijbehorende vooroordelen.

Maar hoe kun je Systeem 2 het beste inschakelen? In het volgende hoofdstuk kijken we naar welke stappen je kunt nemen voor het nemen van goede beslissingen.